Członka rodziny zgłasza się do ubezpieczenia zdrowotnego wtedy, gdy nie ma on własnego tytułu do ubezpieczenia. Pracownik przekazuje dane pracodawcy, a przedsiębiorca dokonuje zgłoszenia samodzielnie na formularzu ZUS ZCNA. Na przekazanie informacji lub złożenie formularza są 7 dni. Zgłoszenie jest bezpłatne.
Kogo można zgłosić do ubezpieczenia?
Za członka rodziny uznaje się osoby wskazane w przepisach o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych. Samo pokrewieństwo nie zawsze wystarcza. Osoba zgłaszana musi także nie mieć własnego tytułu do ubezpieczenia, na przykład z pracy, działalności gospodarczej albo rejestracji w urzędzie pracy.
| Kto może być zgłoszony | Warunki wieku | Dodatkowe warunki |
|---|---|---|
| Dziecko własne, dziecko małżonka, dziecko przysposobione, wnuk, dziecko objęte opieką lub pieczą zastępczą | Do ukończenia 18 lat, a jeśli dziecko nadal się uczy – do ukończenia 26 lat | W przypadku znacznego stopnia niepełnosprawności lub równoważnego orzeczenia limit wieku nie obowiązuje |
| Małżonek | Bez limitu wieku | Musi nie mieć własnego tytułu do ubezpieczenia |
| Wstępni, na przykład rodzice i dziadkowie | Bez limitu wieku | Muszą pozostawać z ubezpieczonym we wspólnym gospodarstwie domowym |
Dziadek lub babcia mogą zgłosić wnuka tylko w szczególnych warunkach, między innymi wtedy, gdy żadne z jego rodziców nie podlega obowiązkowemu ani dobrowolnemu ubezpieczeniu zdrowotnemu i nie ma prawa do świadczeń na podstawie przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.
Partnera lub partnerki w związku nieformalnym nie można zgłosić jako członka rodziny. Dotyczy to także osób, które mieszkają razem i prowadzą wspólne gospodarstwo domowe. W takim przypadku osoba bez ubezpieczenia może rozważyć uzyskanie własnego tytułu, na przykład przez rejestrację w urzędzie pracy, jeśli spełnia wymagane warunki.
Jak zgłosić członka rodziny?
Procedura zależy od tego, kto jest płatnikiem składek osoby ubezpieczonej. Najważniejszy jest 7-dniowy termin, liczony od dnia wystąpienia okoliczności uzasadniających zgłoszenie.
- Sprawdź, czy osoba nie ma własnego tytułu do ubezpieczenia – zgłoszenie jako członka rodziny jest możliwe tylko wtedy, gdy nie podlega ona ubezpieczeniu z innego tytułu.
- Przygotuj dane członka rodziny – potrzebne są przede wszystkim imię, nazwisko, numer PESEL oraz stopień pokrewieństwa. W przypadku dziecka z niepełnosprawnością należy uwzględnić informację o orzeczeniu.
- Wybierz właściwą ścieżkę zgłoszenia – pracownik przekazuje dane pracodawcy lub innemu płatnikowi, a osoba prowadząca działalność gospodarczą składa formularz samodzielnie.
- Przekaż zgłoszenie w ciągu 7 dni – płatnik dokonuje zgłoszenia członka rodziny do ZUS, korzystając z formularza ZUS ZCNA.
Pracownik lub zleceniobiorca
Pracownik nie wysyła formularza ZUS ZCNA samodzielnie. Powinien poinformować swojego płatnika składek, najczęściej pracodawcę, że chce zgłosić członka rodziny. Informację należy przekazać w ciągu 7 dni. Płatnik składa następnie odpowiednie zgłoszenie do ZUS.
Jeżeli ubezpieczony jest zgłaszany przez urząd pracy, informację o członku rodziny przekazuje się temu urzędowi. Szczegółowy sposób złożenia wniosku może zależeć od procedury przyjętej przez daną jednostkę.
Osoba prowadząca działalność gospodarczą
Przedsiębiorca, który sam opłaca składki, zgłasza członka rodziny bezpośrednio do ZUS. Służy do tego formularz ZUS ZCNA. Dokument należy złożyć w ciągu 7 dni od powstania obowiązku zgłoszenia, czyli na przykład od dnia utraty przez członka rodziny własnego tytułu do ubezpieczenia.
Kiedy nie można zgłosić członka rodziny?
Zgłoszenie nie jest potrzebne albo nie jest możliwe, gdy dana osoba ma własny tytuł do ubezpieczenia. Dotyczy to w szczególności sytuacji, w których:
- pracuje na podstawie umowy o pracę lub umowy zlecenia, jeżeli z tej umowy podlega ubezpieczeniu zdrowotnemu;
- prowadzi własną działalność gospodarczą;
- jest zarejestrowana jako osoba bezrobotna;
- pobiera emeryturę lub rentę;
- ma prawo do świadczeń zdrowotnych na podstawie przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego;
- jest partnerem lub partnerką ubezpieczonego, ale nie pozostaje z nim w związku małżeńskim.
Co zrobić po zmianie pracy lub utracie ubezpieczenia?
Zgłoszenie członka rodziny nie obowiązuje dożywotnio. Jeżeli ubezpieczony zmieni pracę, dotychczasowy płatnik wyrejestruje jego oraz zgłoszonych członków rodziny. W nowym miejscu zatrudnienia trzeba ponownie przekazać pracodawcy dane osób, które mają być objęte ubezpieczeniem.
Podobnie należy postąpić, gdy członek rodziny straci własny tytuł do ubezpieczenia. Przykładowo, po zakończeniu umowy o pracę albo okresu zatrudnienia studenta rodzic powinien ponownie zgłosić dziecko, o ile nadal spełnia ono warunki. Nie następuje to automatycznie.
Jeśli członek rodziny uzyska własne ubezpieczenie, na przykład podejmie pracę lub rozpocznie działalność, trzeba poinformować płatnika o konieczności wyrejestrowania tej osoby. Zgłoszenie i wyrejestrowanie przekazuje się co do zasady w ciągu 7 dni od wystąpienia odpowiedniej okoliczności.
Najważniejsza zasada jest prosta: sprawdź, czy członek rodziny nie ma własnego ubezpieczenia, przekaż dane właściwemu płatnikowi i dopilnuj terminu 7 dni. Przy zmianie pracy lub zmianie sytuacji ubezpieczeniowej zgłoszenie trzeba wykonać ponownie.
